Troostmeisjes

Foto: Jan Banning

Foto: Jan Banning

Het is alweer een week of twee geleden dat hij bij mij op de mat viel. Hij lag ondersteboven. Letters in Pantone 5405 keken mij aan. Niet lezend draaide ik de kaart om en staarde in het doorleefde gezicht van een oude dame uit Midden-Java. Wat me het meeste raakte waren haar droevige bruine ogen waarover een schaduw grijs lag en het mutsje. Het beige mutsje waarop iets bruins meegedragen werd. De oude dame was ooit een troostmeisje dat fotograaf Jan Banning zonder franje, puur en eerlijk op Midden-Java vereeuwigde.

Troostmeisjes of liever gezegd voormalig troostmeisjes. Een vergeten groep vrouwen. Veelal zwijgende vrouwen. Ze droegen het geheim van verkrachting, gedwongen prostitutie of simpelweg overleven door hun lichaam ter beschikking te stellen van de overheerser, jarenlang met zich mee. Er rust een taboe op seksueel misbruik of zeg maar rustig seksslavernij in oorlogsjaren.

Het doet me denken aan de ontkenning waarmee ook Sinti en Roma vrouwen leven die de vernietigingskampen overleefden door zichzelf op te offeren of simpelweg met bruut geweld gedwongen werden anderen lichamelijk genot te verschaffen. Het is altijd ontkend. De schaamte, schande en culturele taboes zijn te groot en te veelomvattend om het daglicht te kunnen verdragen. Zelfs 65 jaar na de oorlog zijn foto’s die dat beeld bevestigen uit een tentoonstelling over Sinti en Roma geweerd. De lippen van Sinti en Roma vrouwen zijn daarover voorgoed gesloten. Onvoorstelbaar diep moeten de wonden zijn, destijds in de zielen van de meisjes gekerfd.

Jan Banning en Hilde Janssens reisden vijfenzestig jaar na de Tweede Wereldoorlog door de Indonesische Archipel. Zij bezochten voormalig troostmeisjes die hetzelfde lot als hun Sinti en Roma zusters in dit deel van de wereld ondergingen. Dappere vrouwen zijn het die schoorvoetend, doch met opgeheven hoofd naar voren durfden te stappen en hun verhaal met de wereld delen. Schaduwvrouwen kregen alsnog een gezicht.

Share
Twitter Facebook Instagram
blogs van felicita