Week 11: Over Roma Dalrymple en het Beloofde Land

Felicita Vos en Jac. Toes zullen elkaar twaalf zaterdagen lang bestoken met alles wat hun opvalt, wat hen prikkelt, razend maakt, tot tranen beweegt of anderszins beroert in Arnhem en de rest van het heelal.  Om en om geeft de een de voorzet, waarna de ander de bal ofwel in het open doel knalt, ofwel de opgelegde kans magistraal verprutst. Maar altijd met stijl en onaangetaste slagkracht.

Felicita Vos en Jac. Toes zullen elkaar twaalf zaterdagen lang bestoken met alles wat hun opvalt, wat hen prikkelt, razend maakt, tot tranen beweegt of anderszins beroert in Arnhem en de rest van het heelal. Om en om geeft de een de voorzet, waarna de ander de bal ofwel in het open doel knalt, ofwel de opgelegde kans magistraal verprutst. Maar altijd met stijl en onaangetaste slagkracht.

Ha Jac.,

Het zal je tijdens je verblijf over landsgrenzen niet ontgaan zijn: de wijze waarop Frankrijk Roma als paria’s uitzet. Vlaclác Havel zei het na de val van het communisme al. De toenmalig president van Tsjecho-Slowakije beweerde dat de situatie van de Roma dé lakmoesproef voor de Europese democratie was. En kijk wat zich nu voltrekt.
Ruim 300 kampen zijn op bevel van de Hongaarse immigrantenzoon ontruimd. Europees Commissielid Vivianne Reding vergeleek de ontruiming van de kampen met deportaties van joden en zigeuners tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hè, hè, worden ze eindelijk wakker dacht ik, maar helaas bleek het een emotionele oprisping die snel door de dame in kwestie betreurd werd. Europa reageerde uitermate lauwtjes op de harde aanpak van Sarkozy. Er werd hier en daar fluisterend gewaarschuwd voor racisme en xenofobie, maar er werd en masse gezwegen over de werkelijke oorzaak die bepaalde groepen Roma hun heil ergens anders doet zoeken.
Ook onze eigen demissionaire minister van Buitenlandse Zaken die normaliter stevige tikken uitdeelt bij schending van mensenrechten, hield zijn zuinige, godvruchtige lippen gesloten. Was het desinteresse? Was de lokroep van de onderhandelingstafel zo sterk dat het uitdelen van een ferme tik achterwege bleef of was en is het een stilzwijgend instemmen?
Het Christen Democratisch -heb uw naasten lief- Appèl wil werkloze Roma ook het land kunnen uitzetten. Mirjam Sterk, sinds 2002 lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal namens het CDA, verkondigde deze week in Elsevier: ‘Ik kan me voorstellen dat zij hen liever kwijt dan rijk zijn. Als deze mensen niet werken, is terugsturen een goed instrument.’

De groeiende Romahaat is niet nieuw. Een paar jaar geleden begon Italië met het afnemen van vingerafdrukken van Roma. Het ging daarbij niet alleen om volwassenen, maar ook om kleine kinderen. Ze zouden daardoor makkelijker op te sporen zijn. Hoezo? En waarom registreer je dan op etniciteit?
Europa zweeg al dan niet beschaamd. Vertegenwoordigers van lidstaten keken stuk voor stuk de andere kant op, lieten het oogluikend toe. Bovendien gaf het een legitimatie om in eigen land de handen uit de mouwen te kunnen steken. Zo is onze oosterbuur Duitsland op dit moment ijverig bezig 12.000 Roma, waarvan zo’n 6.000 kinderen en jongeren die in Duitsland zijn geboren en opgegroeid, terug naar Kosovo te sturen. In Denemarken, Hongarije, Roemenie, Tsjechië en Slowakije is het klimaat voor Roma niet veel beter. Het zijn landen waar Roma door de overheid stelselmatig gediscrimineerd en achtergesteld worden. Er spelen zich vlak onder onze neuzen mensonterende toestanden af. Wanneer een hulporganisatie er een film van zou maken, compleet met hulpvraag en 555 prominent in beeld, dan zou bij het zien daarvan bij menigeen de tranen rijkelijk over de wangen biggelen, werden portemonnees op grote schaal getrokken, spaarpotten omgekeerd en inzamelingsacties gehouden. Want Jac., het zijn derde wereldtoestanden in de getto’s, vuilnisbelten en lood stortplaatsen waar deze mensen noodgedwongen leven en je menig kind met door ratten afgevreten handjes kunt zien rondlopen. Het zogenaamde “vrije” zigeunerleven –om het scheldwoord maar eens te gebruiken- bestaat niet. Het is een leven tegen wil en dank.

De discussies die via opinieblogs van dagbladen gevoerd worden, lijken het slechtste in de medemens omhoog te halen. Er wordt rechtvaardiging gezocht en gevonden om openlijk de heksenjacht te kunnen openen. Registratie op etniciteit lijkt een gerechtvaardigd instrument. De recente geschiedenis heeft laten zien waar dat toe kan leiden.
En Jac., ik ben van mening dat het Roma probleem, zoals dat verkondigd en uitvergroot wordt, niet bestaat. Er is sprake een armoede probleem dat bepaalde groepen Roma hard en genadeloos treft. Wat armoede met mensen doet hoef ik niet uit te leggen. Desondanks zijn er Roma die zich wisten en weten te ontworstelen aan een gestigmatiseerd en gekruisigd leven. Onder hen bevinden zich artsen, advocaten, wetenschappers, schrijvers en ga zo maar door. Neem Esma Redzepova, de kleine vrouw is twee genomineerd voor de Nobelprijs van de vrede. Ook de gevierde Charlie Caplin was van Roma afkomst en wat te denken aan onze eigen Sylvia Toth, die als eerste vrouw een management buy out tot stand wist te brengen en in 1985 tot zakenvrouw van het jaar werd uitgeroepen.
Voor vele succesvolle Roma was de prijs van succes en ontworsteling hoog. Velen van hen leven met ontkenning. Angst achtervolgt hen dag en nacht als een onzichtbare schaduw. Angst voor ontdekking en de gevolgen daarvan als afwijzing, uitsluiting en vervolging. Menigeen is daardoor verstrikt geraakt in een eenzame worsteling. Enfin, de vervolging van Roma kent een lange historie .
Heeft het te maken met het eenzijdige beeld dat door de media wordt overbelicht?
Met het feit dat succesvolle Roma uit schaamte voor de heersende opvatting hun culturele identiteit verborgen houden? Ik heb er hele discussies aan gewijd met mensen als Wim Willems en Leo Lucassen, er zijn allerlei hypothesen, maar hoe het werkelijk zit weten we niet. Laten we het houden aan de diepmenselijke behoefte aan een ultieme zondebok. Misschien is het zoals Theodor Dalrymple het in een andere context stelde: door dat mensen zich aan haat jegens anderen kunnen overgeven, krijgen ze het plezierige gevoel dat ze iets goeds doen. Hoe heftiger en feller ze hun schouders eronder zetten, hoe beter ze zichzelf wanen.
Volgens Dalrymple is onze teleurstelling en woede dat het leven zinloos is, dat we kortstondig verblijven in een onvoorstelbaar groot, koud en onverschillig heelal, alleen maar toegenomen. Sommigen van ons uiten hun woede tegen het dovende licht, door deze op haatobjecten te richten en denken daarmee een zin of een doel te hebben gevonden dat boven ons uitstijgt.
En de Roma zelf? Die bewegen zich voort op een eeuwigdurende reis naar het Beloofde Land dat een Fata Morgana blijkt te zijn.

 

 

Beste Felice!

 

Even een praktische vraag: waar ligt dat beloofde land voor de Roma? Voor de Joden was dat altijd wel duidelijk en die hebben het uiteindelijk ook gekregen en van de Koerden is me ook wel helder waar Koerdistan zou moeten komen, maar van de Roma?

Goed, over naar de toestand van nu. Beeldvorming. Volgens mij is dat een van de sleutelwoorden in deze gang van zaken. Ooit  zetten de nazi’s met de film Jud Süß een stereotiep beeld neer van de Joodse medeburger (haakneus, materialistisch, immoreel, onbetrouwbaar en lelijk) maar nu gaat het subtieler. Beeldvorming is een gedrocht dat je maar moeilijk kan bestrijden vooral omdat er paradoxale kant aan zit: hoe groter de afstand tussen mensen van wie het beeld wordt neergezet en de mensen die dat beeld koesteren, des te hardnekkiger en sterker is het dat beeld. De verkiezingskaart in Limburg is er dit jaar heel anders uit komen te zien door de overwinning van de PVV. Vooral in dorpen waar nauwelijks allochtonen wonen was de aanhang het grootst. Ik denk dat jouw Theodor Dalrymple daar het grootste gelijk voor zijn stelling kan halen.

Maar er is ook een andere kant: in wijken waar de diverse culturen dicht op elkaar zitten, kan het behoorlijk clashen, zeker als de criminaliteit en de alledaagse overlast oploopt. Dat is het hoofdprobleem met beeldvorming van nu: je vindt er altijd wel enige grond voor. Onlangs reed ik een nacht mee met een patrouillewagen van de Arnhemse politie. Tijdens de briefing gluurde ik mee op het computerschermen, en ja hoor, op een uitzondering na hadden alle criminele tiepjes op wie de dienders moesten letten, een kleurtje. De oververtegenwoordiging van Marokkanen en Antillianen in de misdaadstatistieken is één maar twéé is ook waar: ze vertegenwoordigen niet dé Marokkaan of dé Antilliaan.

Er zijn ongetwijfeld een aantal Roma die de negatieve beeldvorming bepalen waardoor de groep in het verdomhoekje komt terechtkomt maar de reactie erop is buitensporig. Zelfs als er sprake is van cultuurgerelateerde problemen, kan etnische registratie niet het antwoord zijn. Het volstaat om probleemgevallen door de dienstdoende instanties als politie en justitie te laten afwikkelen – net zoals het voor de oer-Nederlandse tokkies geldt.

Over de uitzettingen: wetten zijn me veel waard – niet altijd in even grote mate – en als houvast zijn ze onontbeerlijk. Wie geen deel wil uitmaken van de samenleving hier en stelselmatig of verregaand de grenzen van de wet overschrijdt, verbruit het een keer. Maar ook dit geldt voor iedereen met een buitenlands paspoort.

Over Wilders en zijn aanhangers nog één opmerking: er zit altijd wel een kern van waarheid in hun uitspraken over andere culturen en religies. Natuurlijk geef ik om mijn vrijheid van meningsuiting, heb ik geen enkel begrip voor de discriminatie van homo’s en zet ik grote vraagtekens bij de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Dat is tegelijk het verraderlijke: je kunt je in dergelijke wezenlijke waarden vastbijten en dat móet ook, maar als dat gelijk gepaard gaat met een grimmige liefdeloosheid, dan doemt een ander probleem op: de degradatie van de hele bevolkingsgroep tot een minderwaardige soort. En dat dreigt nu dus in Frankrijk gebeuren.

Ook daar geldt: tokkies en tuig heb je overal, onder alle bevolkingsgroepen. Maar de ene tokkie is niet gelijker dan de andere.

 

Je schrijfmaatje, Jac.

 

 

PS Dat Europees Commissielid Vivianne Reding vergeleek de ontruiming van de kampen met deportaties van joden en zigeuners tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daar heb ik grote moeite mee en het is terecht dat die uitspraak is afgezwakt. Tijdens het naziregime verdwenen de gedeporteerden naar vernietigingskampen maar nu gaan deze mensen naar het land dat in paspoort staat. Dat kan onrechtvaardig zijn, maar dit lot is in de verste verten niet te vergelijken met wat de nazi’s deden.

Share
Twitter Facebook Instagram
blogs van felicita